| | | | | | اقليم كويري با معماري كهن | | | | |  | | | | | استان قم تقريباً در مركز ايران است و 11526كيلومتر مربع مساحت دارد.
اين استان در غرب درياچه نمك (مسيله) و دشت كوير واقع شده و داراي 3ناهمواري است:1- كوهستاني 2- كوهپايهاي 3- دشت شهر قم.
دشت شهر قم بهعلت دوري از دريا و مجاورت با بيابان داراي اقليمي خشك و كمرطوبت است و از نظر بارش، پراكندگي نامناسب دارد. گسل قم- زُفره واقع در غرب قم اين استان را به دو بخش (1- واحد ساختماني ايران مركزي 2-واحد ساختماني سنندج-سيرجان) تقسيم كرده است.اقليم كويري با معماري كهن قم را ميتوان در برخي از آثار اين شهر ديد كه نمونه كامل آن منزل يزدانپناه در سمت شرق شهر قم در خيابان باجك، كوچه شماره11، پلاك9 (درون بافت قديمي) است.با توجه به فرم اين بنا، اين عمارت متعلق به نسل پيش است و قدمتي حدود 120سال (اواخر دوره قاجار و اوايل پهلوي) دارد.
ورودي بنا شامل سردري بلند با طاق شلغمي، آجري چهارترك با 4ستون سنگي مدوّر با سرستون و پايهستونهاي حجاريشده و لبچيني هره، سردر با كاشيهاي كنگرهاي و آجربري است كه از طريق پاگرد و دالان جبهه شمال شرقي به ايوان شمالي و سپس به حياط مركزي (ميانسرا) ارتباط مييابد.
كل مساحت بنا 5/884 متر مربع است كه 928متر مربع آن زيربناست. علاوه بر سرويسهاي بهداشتي، اين بنا كه قبلا 13 اتاق داشته فعلا داراي 10 اتاق است زيرا 3اتاق جبهه جنوب غربي آن را به همسايه جنوبي واگذار كردهاند.
از مجموع 10 اتاق 3 اتاق آن كاملاً بزرگ است (در 3 طرف ايوان) و شاخصترين بخش خانه پنجدري جبهه غربي است با 4ستون گرد، با شال ستون ساده و سرستونها و پايهستونهاي حجاريشده.سهدريهاي جبهه شمالي و جنوبي، ستونهاي سنگي و شكيلي دارند. زيرزمينهاي 3جبهه اين بنا از قسمتهاي بااهميت اين خانه هستند.
تزئين بهصورت جنبي، شامل كار روي درهاي چوبي و لبچيني هره پشتبام (رخ بام) و ستونها و پايهستونهاي حجاريشده و پنجرههاي مشبك آجري با لعاب فيروزهاي و ساده و كار روي ديواره حوض صليبي شكل است، با گوشههاي نيمدايره در حياط مركزي و حوض حياط جنوب غربي خانه (حياط دوم).
به لحاظ واقعشدن اين عمارت در منطقه نسبتاً گرم و خشك و كويري با بارشهاي كم، كاربرد آب انبار و اتاقهاي زيرزميني و بادگيرها در اين خانه ضروري بوده است. بنا بر موقعيت منطقه، اين منازل بخش تابستاننشين و زمستاننشين داشتهاند. ديوارهاي بلند و حياطهاي بسته و مركزي، حوض در مركز و فضاي سبز اطراف حوض (گودال باغچه) از ديگر شاخصههاي اين نوع معماري است.
معمولاً حياطها از كف اصلي خيابان (بهدليل جمعآوري آبهاي جويها در اثر ريزش بارانهاي فصلي و اندك؛ در سال حدود 80سانتيمتر) پايينترند. مصالح بهكاررفته در كف حياط و ديوارها آجر است تا گرماي محيط را در شبهاي سرد زمستان حفظ كند. بهطور عمده سقفها نيز نيمهگنبدي هستند. | | | | | | | | | | | | | | | | |