| | | | | | ريتم هماهنگ توسعه شهر و فضاهاي فرهنگي | | | | |  | | | | | برخلاف نگاه سنتي به مقوله «توسعه فضاهاي فرهنگي» كه بهطور عمده در وجه فيزيكي شهرسازي خلاصه ميشود، ديدگاه امروز شركت توسعه فضاهاي فرهنگي شهرداري تهران ، در كنار تلاش براي ساخت و سازهاي ضروري و تداوم احداث مجموعههاي فرهنگي، مبتني بر تعريف تازهاي است.
اين تعريف، بر اهميت وجه ذهني و غيرمادي عنصر فرهنگ، شامل مشتركات و پيشينه و تاريخ شهر و مردمانش، نيازهاي رواني و عاطفي شهروندان، نقش مديريت كلانشهري در فرهنگسازي يا توسعه امكانات لازم و بسترسازي براي گسترش فرهنگ عمومي تأكيد ميكند. توجه بيشتر به عناصر غيرمادي شهرسازي چون زيباييشناسي شهري و پاسخگويي به نيازهاي عام مردم چون آرامش، احساس امنيت و احترام اجتماعي و حقوق فردي شهروندان و نيازهاي خاصتر چون هنر و فرهنگ، از ويژگيهاي اين ديدگاه است.
سرمايهگذاري مادي و معنوي براي بازده درازمدت فرهنگي و تأثيرگذاري مثبت بيشتر و عميقتر بر ذهنيت شهروندان در جهت شكوفايي هرچه بيشتر نيروهاي بالقوه و خلاقيتهاي موجود در نسلهاي مختلف جامعه در سطح كلان نيز تعريفي از توسعه فرهنگي است. بخش مهم ديگري از توسعه فضاهاي فرهنگي، توجه به ريشههاي فرهنگي در همه زمينهها از جمله در حوزه سازههاي شهري است؛ شركت توسعه فضاهاي فرهنگي، بهعنوان بازوي اجرايي معاونت فرهنگي و اجتماعي شهرداري تهران در امر فرهنگ طرحهايي در حوزههاي مرتبط با توليد و گسترش فرهنگي را دنبال ميكند. اما سازمان توسعه فضاهاي فرهنگي تا چه حد به اهدافي كه در نظر داشته دست پيدا كرده است؟
طرح توسعه و ساماندهي شهر تهران
به گفته اكبر تشكري نيا «طرح ساختاري توسعه و ساماندهي شهر تهران» در سال گذشته، توسط اين شركت تهيه شد و به تأييد و تصويب مديريت شهري و همين طور كميسيون ماده 5 شهر تهران رسيد. مديرعامل سازمان توسعه فضاهاي فرهنگي، در اين باره ميگويد: اين طرح به عبارتي شاخصه و استخوانبندي فرهنگي شهر تهران را ترسيم ميكند. در اين طرح- كه مقدمات برنامهريزي آن به سالهاي پيش برميگردد- همواره به سنتهاي مناسب و اصولاً حفظ پوشش مناسب فضاها با در نظر گرفتن نيازهاي شهري، منطقهاي و محلي توجه شده است.
طرح مزبور، تهران را به لحاظ هويتهاي فرهنگي، تاريخي و جغرافيايي مورد بررسي قرار داده و اتفاقاً ناحيه مياني شهر (از حرم مطهر شاهعبدالعظيم حسني تا تجريش، حدفاصل خيابانهاي شريعتي و وليعصر) بهعنوان محور اصلي فرهنگي و تاريخي شهر طي سالها بهوجود آمده است. از اين نظر وجود فضاهاي فرهنگي (نظير سينما يا تئاتر) با ساختار شهر تناقضي ندارد. از سوي ديگر در طرح مزبور- كه در ردههاي شهري نيز تغييراتي را ايجاد كرده و محله، كلان محله و شهر، مورد نظر قرار گرفته- ميزان مورد نياز فضاهاي فرهنگي در كل شهر اعلام شده و ما اكنون ميدانيم چه مناطقي، چه كمبودهايي در انواع فضاها دارند.
تشكري نيا در مورد توسعه فضاهاي فرهنگي همچون سينما، تئاتر، گالري، موزه و... نظرات متفاوتي دارد، ضمن اينكه به گفته او اين مراكز صرفاً بخشي از دهها مركزي هستند كه در طرح مزبور به آنها پرداخته شده است. او در اينباره ميگويد: اين مكانها صرفاً عرضه گاه محصولات فرهنگي و هنريهستند و انديشيدن و برنامهريزي براي ديگر مصاديق چرخه هنري و فرهنگي شهر نظير مراكز توليد، مراكز پژوهش، مراكز اطلاع رساني فرهنگي و... نيز در دستور كار شهرداري قرار گرفته است.
همه ساختمانها براي احداث به طرح معماري نياز دارند و همه معماران براساس برنامهاي كه كارفرما يا مالك ساختمان از آنها ميخواهد، طراحي را آغاز ميكنند. مهمترين گام در طراحي معماري يك ساختمان فرهنگي، برنامه آن است كه بايد با توجه به موضوعاتي نظير مديريت فضا، جريان بازديدكننده، امكان استفاده از آثار هنري و... و پس از آن ميبايد انديشيدن به لايههايي بالاتر از استانداردهاي ساختمانهاي معمولي در دستور كار قرار گيرد. فضاهاي ورودي، انتظار، استراحت و... در يك مكان فرهنگي با ساختمانهاي ديگر تفاوت اساسي دارد و همه اينها بايد در برنامه پروژه لحاظ شود.
ساختمانهاي فرهنگي با كاربري متفاوت
مديرعامل سازمان توسعه فضاهاي فرهنگي شهرداري، تفاوت مهم ديگر ساختمانهاي فرهنگي را نه در نوع معماري كه در شاخص بودن آن ساختمانها به لحاظ كاربري در شهر دانسته و ميگويد: ساختمانهاي فرهنگي و هنري جزو آن دسته از ساختمانهاي عمومي هستند كه نه در ايران بلكه در همه دنيا بهعنوان الگوي محدوده شهري و شاخص معماري دوره محسوب ميشوند. همين دو تفاوت است كه معماري اين فضاها را از ساختمانهاي ديگر شهر متمايز ميكند و در برنامهريزي، طرح و احداث آنها بايد ظرافت ويژهاي به كار برد.
هر ساختماني بنا به ابعاد زمين، موقعيت قرارگيري و كاربري به پيشبيني مناسب براي رفتوآمد مردم نياز دارد. به همين دليل مراكز فرهنگي با عملكرد كلان محله (و بالاتر) ضروري است كه در نزديكي مسيرهاي اصلي رفتوآمد (ايستگاههاي مترو و اتوبوس) قرار گيرند، از طرف ديگر براساس استانداردها، تأمين پاركينگ اين مجموعهها جزو ضروريات است.
كمبود فضاي فرهنگي، حاصل توسعه ناموزون
با بررسي انجام شده، تمام ناحيه شهري تهران – بهعلت توسعه ناموزون آن – دچار عارضه كمبود فضاهاي فرهنگي است. تشكرينيا در اين مورد ميگويد: بهعنوان نمونه ناحيه مركزي (مناطق 11 و 12) داراي بيشترين سالنهاي سينما، موزه و سالن تئاتر و موسيقي است ولي بهعلت عدمتأمين فضاهاي فرهنگي با عملكرد محلهاي و كلانمحلهاي در ديگر نقاط شهري و موضوع طرح ترافيك مشكل ميتوان گفت كه اين مناطق داراي بيشترين سرانه فضاهاي فرهنگي هستند.
نگاه مديريت شهري و طرح ساختاري توسعه و ساماندهي فضاهاي فرهنگي شهر تهران به شهر نگاه بهينهاي است و نيازهاي شهر براساس موقعيت بومي و استانداردهاي بينالمللي سنجيده شده است. درصورت اجراي اين طرح- كه افق آن سال 1404 است- در آن روز ميتوان گفت توسعه شهر با توسعه فضاهاي فرهنگي آن متناسب و هماهنگ شده است. موضوع مهم آن است كه با گذشت زمان كاركرد فضاهاي فرهنگي ميبايد خود را با مسائل آن متوازن سازد؛ اين موضوع كه همان پويايي فضاهاي فرهنگي است نيز در طرح ساختاري لحاظ شده است.
توجه كلاننگر به موضوعات فرهنگي در شهر و توسعه فضاها به جريان اقتصاد و اقتصاد فرهنگي شهر نيز ياري ميرساند. به گفته مديرعامل سازمان توسعه فضاهاي فرهنگي شهرداري، اگر سالها پيش صرفاً سالن سينما و بوفه داخل آن براي صاحبان سينما بازده مناسب اقتصادي داشت اكنون (نه در ايران بلكه در تمام دنيا از حدود دهه70 اتفاقي مشابه روي داده است) بسياري از پارامترهاي تعيينكننده آن اقتصاد تغيير كرده يا حتي بهطور كلي حذف شده است. براي نمونه آيا اكنون ظرفيت سالنها (كه به هزار نفر هم ميرسد) در تهران كارايي دارد؟ آيا يافتن 7هزار شهروند براي 7سئانس در روز كه در يك زمان براي رفتن به يك فيلم داراي فصل مشترك باشد بهسادگي امكانپذير است؟
نگرشي بر پايه اقتصاد فرهنگي
تشكرينيا معتقد است همين برنامه را (با تغييراتي) ميتوان درباره فضاهاي فرهنگي ديگر نيز تدوين كرد كه شركت توسعه، در طرح ساختاري لحاظ كرده است و ميگويد: اساساً اجراي طرح ساختاري با همين رويكرد- كه از نظر اقتصاد فرهنگي به شهر مينگرد – امكان پذير است كمااينكه هماكنون پروژههاي بزرگي در سطح شهر تهران دردست ساخت يا مطالعه و طراحي هستند. باغ- موزه دفاع مقدس، باغ كتاب تهران، ورزشگاه جانبازان، مركز تئاتر حرفهاي، مركز نمايشهاي آييني، پرديسهاي سينمايي راگا و جوانه را هماكنون در دست ساخت داريم. همچنين شهربازي بزرگ شهر تهران در منطقه22 در مرحله طراحي است، «تهران، سراي قرآن» در مرحله مطالعه است، تالار بزرگ شهر تهران نيز با انتخاب معمار آن در مرحله مطالعه اوليه است. گذر سرو كه اقدامي نوين در عرصه گذرهاي شهري است در مرحله طراحي است. | | | | | | | | | | | | | | | | |